Κυριακή, 26 Απριλίου 2015

Για μια δημόσια «ΟΑΣΗ», χωρίς περιφράξεις


Του Γιώργου Παπαχριστοδούλου

ΕΙΣΗΓΗΣΗ * ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ «Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΧΩΡΟΣ ΔΕΝ ΠΩΛΕΙΤΑΙ, ΔΕΝ ΕΝΟΙΚΙΑΖΕΤΑΙ: ΤΙ 'ΟΑΣΗ' ΘΕΛΟΥΜΕ» ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΓΩΝΑ ΠΟΛΙΤΩΝ, ΤΕΤΑΡΤΗ, 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015, ΓΙΑΝΝΕΝΑ (ΣΥΝΕΔΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΗΠΕΙΡΟΥ)


Το καταφατικό ερώτημα της αποψινής δημόσιας συζήτησης είναι στην ουσία ένα ερώτημα για το τι πόλη, τι ζωή εν τέλει θέλουμε. Εκ των πραγμάτων τίθεται από την πολιτική απόφαση της δημοτικής αρχής, μέσω της Δημοτικής Ανώνυμης Εταιρείας Ακινήτων Ιωαννίνων (ΔΗΑΝΕΤΑΙ), να προχωρήσει την Παρασκευή, 17 Απριλίου, 10- 1 το μεσημέρι, σε δημόσιο πλειοδοτικό διαγωνισμό για την εκμίσθωση του κτιρίου και του περιβάλλοντος χώρου σε ιδιωτική επιχείρηση για τη λειτουργία καφενείου, εστιατορίου και χώρου πώλησης παραδοσιακών προϊόντων με κατώτατο μηνιαίο μίσθωμα 7.000 ευρώ και αυστηρούς όρους.

Αναρωτιέται κανείς για ποιον λόγο και η παρούσα δημοτική αρχή δεν διδάχτηκε κάτι παραπάνω από τα καμώματα του τελευταίου ενοικιαστή-«επενδυτή», που στην κυριολεξία ξεκοίλιασε το κτίριο-δημιούργημα του Άρη Κωνσταντινίδη, αφήνοντας χρέος 250 χιλ. ευρώ και τώρα, μέσω του προγράμματος ΕΣΠΑ, δαπανώνται για την αποκατάσταση σχεδόν 1 εκ. ευρώ δημόσιο χρήμα, χρήμα των πολιτών, το οποίο αντί να επιστρέψει στους ίδιους θα χαριστεί στα επιχειρηματικά συμφέροντα;

Αναρωτιέται επίσης κανείς εάν η δημοτική αρχή, έμαθε κάτι από την αποτυχημένη πολιτική ιδιωτικοποιήσεων των δημόσιων κοινόχρηστων χώρων της πόλης (κεντρική πλατεία, «Ξενία», Γιαννιώτικο Σαλόνι, πλατείες) με τις οποίες μονάχα ιδιώτες κέρδισαν, ενώ οι πολίτες χάσαμε την ανεμπόδιστη πρόσβαση στο δημόσιο χώρο; Το ερώτημα αφορά ασφαλώς και τις παρατάξεις που στο παρελθόν εφάρμοσαν με το σκληρότερο τρόπο ή σήμερα εμμέσως μέσα από τη σιωπή τους στηρίζουν, αντίστοιχες πολιτικές.

Κατά γενική ομολογία, η εμπειρία της ιδιωτικοποίησης του δημόσιου χώρου στο κέντρο της πόλης κι αλλού στα Γιάννενα είναι πικρή: η ‘ΟΑΣΗ’, ως δημοτικός χώρος που παλιότερα εξυπηρετούσε ανάγκες αστικής αναψυχής, αποτελεί το αποκορύφωμα μίας βίαιης επέλασης των νεοφιλελεύθερων πολιτικών σε επίπεδο πόλης.

Δόθηκε με το αζημίωτο σε ιδιώτες που αποκόμισαν απεριόριστο κέρδος, ξεκοιλιάστηκε ως κτίριο από τον τελευταίο της ενοικιαστή, υπήρξε θύμα της δια-δημαρχιακής αδιαφορίας, με τους μεν και τους δεν να μη σέβονται την αρχιτεκτονική της αξία.
Οι εκπρόσωποι τωνν δημοτικών αρχών δεν άσκησαν τον απαραίτητο δημόσιο έλεγχο, ενώ οι πολίτες χάσαμε την πρόσβαση στο δημόσιο χώρο. Ο μόνος τρόπος να δρασκελίσει κανείς το προαύλιο, όταν δεν τον εμπόδισε το πατάρι του κ. Καρούζου, ήταν να είναι πελάτης, καταναλωτής, όχι πολίτης.


Το τσιμεντένιο πατάρι μπροστά από την "ΟΑΣΗ", χαρακτηριστική απόδειξη της περίφραξης του δημόσιου χώρου
Η ‘ΟΑΣΗ’, όπως συμβαίνει με το Γυαλί Καφενέ ή την Κυρά Φροσύνη δεν ιδιωτικοποιήθηκαν μόνο κάτι το οποίο μπορεί να εξηγηθεί ως αποτέλεσμα της αποτυχίας της δημοτικής διαχείρισης στο πλαίσιο μιας σταδιακής απαξίωσης καθετί δημόσιου.
Συνέβη κάτι χειρότερο: περιφράχτηκαν. Έκλεισε η πόρτα στον δημότη με την πρόσβαση των πολιτών ελεγχόμενη έναντι αντίτιμου.

Αυτό συνέβη στο πλαίσιο ενός επιτεύγματος του νεοφιλελευθερισμού, όπως αναφέρει ο Αμερικανός μελετητής των φαινομένων της σύγχρονης πόλης, David Harvey. Ποιο είναι αυτό;  Η αναδιανομή και όχι η δημιουργία πλούτου και εισοδήματος. Ουσιαστικά πρόκειται για την μετατόπιση από το καθεστώς της «συσσώρευσης μέσω της επέκτασης», στο καθεστώς της «συσσώρευσης μέσω της αφαίρεσης», προσθέτει.

Η τοπική εξουσία εκχώρησε ένα δημόσιο πόρο, όπως η ΟΑΣΗ, σε ιδιωτικά χέρια και οι ιδιώτες με τη σειρά τους αφαίρεσαν εξ ολοκλήρου την περιουσία από τους δημότες.
Μια άλλη, μια κοινωνική λειτουργία και διαχείριση της ΟΑΣΗΣ, οφείλει να έχει ως πρόταγμα την επαναοικειοποίηση του δημόσιου αγαθού μέσα από την κατάργηση των περιφράξεων.


ΤΙ ΥΠΗΡΞΕ Η «ΟΑΣΗ» ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ, ΤΙ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΡΙΟ ΕΑΝ ΠΡΟΧΩΡΗΣΕΙ Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗΣ.  Κατά τη γνώμη μου, ένας ψευδο-ιδιωτικός χώρος.
Προσέξτε, δεν αναφέρω ψευτο-δημόσιος που είναι άλλο πράγμα.
Ψευδο-δημόσιος είναι ο χώρος ενός σύγχρονου εμπορικού κέντρου στα προάστια, ενός πολυκαταστήματος ή ενός πολυχώρου αναψυχής. Πρόκειται για χώρους ιδιωτικής κυριότητας, που όμως αποκτούν πολλές από τις λειτουργίες και τα χαρακτηριστικά ενός δημόσιου χώρου.
Ψευδο-ιδιωτικός είναι ο χώρος ο οποίος σε ό,τι αφορά την τυπική κυριότητα ανήκει στο δημόσιο αλλά στον οποίο ιδιωτικά συμφέροντα μπορούν να επιβάλουν αποκλεισμούς.
Ένας τέτοιος χώρος μπορεί να είναι το πεζοδρόμιο έξω από ένα πολυκατάστημα στο οποίο η ιδιωτική ασφάλεια του πολυκαταστήματος απαγορεύει τη ζητιανιά ή ένα δημόσιο πάρκο του οποίου την διαχείριση έχει αναλάβει ιδιωτική εταιρεία ή ημι-δημόσια σύμπραξη και αποκλείει τους άστεγους. 
Αυτό συνέβη στην περίπτωση της «ΟΑΣΗΣ». Το ίδιο συμβαίνει στο Γυαλί Καφενέ, όπου ο ενοικιαστής έχει τοποθετήσει κάγκελα τα οποία απέκλεισαν την (προσωρινή) στάση των πολιτών, όπως συνέβαινε παλιότερα.
Αυτή η διαδικασία ιδιωτικοποίησης του δημόσιου χώρου ευνοεί την αύξηση της αξίας της ιδιωτικής περιουσίας συσσωρεύοντας χρήμα σε λίγα χέρια, ενώ υποβοηθά στον έλεγχο από τις τοπικές και άλλες εξουσίες του χώρου και του χρόνου.  Η πόλη δεν νοείται σαν δημόσιο αγαθό αλλά σαν εμπόρευμα. Ο δημόσιος χώρος δεν έχει πια χρηστική αξία αλλά ανταλλακτική. Πουλιέται, αγοράζεται, ξαναπουλιέται, καταστρέφεται και αναδομείται, με κριτήριο το κέρδος και όχι τη συλλογική χρήση του από τους κατοίκους.

ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΤΟ ΧΡΟΝΟ

Ας δούμε την ΟΑΣΗ στο χώρο και το χρόνο. Χώρος και χρόνος βρίσκονται σε μία ρευστή αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Δεν πρόκειται ωστόσο για ουδέτερες έννοιες. Το ίδιο συμβαίνει με την πόλη. Η πόλη δεν είναι ένας ουδέτερος και κενός χώρος, πάνω στο οποίο κυλάει η αστική ζωή. Αποτελεί ένα δυναμικό πεδίο διεκδίκησης, πάλης - ανάμεσα στους από πάνω και τους από κάτω, ανάμεσα σε εξουσιαστές και εξουσιαζόμενους. Στην πόλη εκτυλίσσονται κοινωνικοί αγώνες, αγώνες για το κοινωνικό δικαίωμα στην πόλη όπως το περιγράφει ο Ανρί Λεφέβρ, για το δικαίωμα στην ελευθερία.
Ως χώρος η «ΟΑΣΗ», εκτός από δημοτική περιουσία, εκτός από αναπόσπαστο τμήμα του δημόσιου χώρου της κεντρικής πλατείας των Ιωαννίνων, μπορεί να αποτελέσει για τους πολίτες ένα πέρασμα ελευθερίας. Ένα σημείο όπου εμείς θα ελέγξουμε και θα καθορίσουμε τον χρόνο. 

Καλοκαίρι 2011: Τσιμπούσι στην αγανακτισμένη "ΟΑΣΗ"
Ένα τέτοιο πεδίο όπου ο δημόσιος χώρος απέκτησε νόημα κι ως τόπος δημοκρατικής συζήτησης των κοινών, αποτέλεσαν «ΟΑΣΗ» και κεντρική πλατεία, το καλοκαίρι του 2011, τις ημέρες των «Αγανακτισμένων». Ο πολίτης συζήτησε, διαφώνησε, ζωγράφισε, έφαγε, ερωτεύτηκε, χόρεψε, διεκδίκησε. Έπραξε. Εκείνες τις ημέρες όπως και κατά τη διάρκεια δράσεων της πρωτοβουλίας Πολιτών για την ΟΑΣΗ, όπως οι πέντε τζαμάλες στο προαύλιο, τα κυριακάτικα καφενεία, οι δημόσιες συζητήσεις, το ανταλλακτικό-χαριστικό παζάρι αλληλεγγύης του "μπαχτσέ", η «ΟΑΣΗ» επιτέλεσε τη βασικότερη λειτουργία όπως ενδεχομένως την ήθελε, με τη δική του ιδιαίτερη αρχιτεκτονική ματιά, ο δημιουργός της Άρης Κωνσταντινίδης. Υπήρξε «δοχείο ζωής»- κι αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να το αγνοεί η εκάστοτε δημοτική αρχή που αντιμετωπίζει το δημόσιο χώρο πρώτιστα ως οικονομικό μέγεθος, για την παραγωγή οικονομικής υπεραξίας. Είναι αμφίβολο, σχεδόν απίθανο, να αποτελέσει ένα τέτοιο σημείο εάν παραμείνει ένα απλό καφέ, εστιατόριο με απλωμένα τραπεζοκαθίσματα, ένας χώρος που δεν θα πλησιάζεις, εάν δεν έχεις να πληρώσεις.

Η ιστορία της «ΟΑΣΗΣ» διακρίνεται, κατά τη γνώμη μου, σε τρεις φάσεις. 
Η πρώτη από την έναρξη λειτουργίας της (Αύγουστος 1972) ως τα μέσα δεκαετίας ’90 όταν λειτουργεί ως δημοτικό αναψυκτήριο σε μια πόλη που σιγά σιγά μεγαλώνει διατηρώντας τεκμήρια συλλογικής μνήμης και συνάθροισης (πάρκο Κουραμπά, κυρά Φροσύνη, Τσοκάνης κλπ.). 
Η δεύτερη ταυτίζεται με την βίαιη επέλαση του κερδώου lifestyle σε καθετί που διατηρεί έναν (απαξιωμένο) δημόσιο χαρακτήρα. Αυτή η ροή διακόπτεται βίαια το καλοκαίρι του 2008 όταν ο ενοικιαστής ξεγυμνώνει το κτίριο. Στην τρίτη φάση, ως το 2013, όταν και ξεκινά το έργο αποκατάστασης, μέσα στην ατυχία της, η «ΟΑΣΗ» ευτύχησε να αποτελέσει ένα δοχείο ζωής με τις κοινωνικές δραστηριότητες που αναπτύχτηκαν εκεί.

Σε σχέση με το χρόνο η «ΟΑΣΗ» αποτελεί, λοιπόν, ένα διαχρονικό κομμάτι της τοπικής συλλογικής ιστορικής μνήμης. Για τους μεγαλύτερους και τους μικρότερους. Είναι το ίδιο χρήσιμη, ως άυλη κληρονομιά, ως μνήμη που δεν αποτιμάται σε χρήμα, τόσο για τους συνταξιούχους και τους μεσήλικες που θυμούνται το υποβρύχιο, τα τραπεζάκια, τη βόλτα στην πάνω πλατεία όσο και για την νεολαία που θυμάται τις ημέρες των «Αγανακτισμένων». 


Κυριακάτικο καφενείο στο προαύλιο της "ΟΑΣΗΣ"

«Ο αρχιτέκτονας είναι ένας ποιητής που λέξεις έχει την πέτρα, το μπετόν, το ατσάλι, το σίδερο. Είναι ένας ποιητής των υλικών. Ο Δημόκριτος είπε ότι «το σύμπαν είναι ο καρπός της τύχης και της αναγκαιότητας», έλεγε ο Α. Κωνσταντινίδης σε μια συνέντευξη του το 1993. Ως έναν τέτοιον καρπό - της τύχης και της αναγκαιότητας, μπορούμε να φανταστούμε την «ΟΑΣΗ». Έχοντας στο μυαλό την οπτική του Κωνσταντινίδη σε συνδυασμό με την εμπειρία μας ως πολίτες που κινούνται εντός του δημόσιου χώρου και χρόνου, μια άλλη πρόταση για την ‘ΟΑΣΗ’ μπορεί να διαμορφωθεί μονάχα από εμάς τους πολίτες. Μέσα από ανοιχτές αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες. Με αληθινή δημόσια διαβούλευση. 
Όχι, επειδή απέτυχε η διαχείριση από πλευράς δήμου και ιδιωτών. 
Αλλά επειδή μονάχα η αυτενέργεια, η φαντασία, η δημιουργικότητα και η συμμετοχή μας στα κοινά και τη λήψη των αποφάσεων, μέσα από θεσμούς κοινωνικού ελέγχου, τοπικής αυτοθέσμισης και συναπόφασης, μπορεί να εγγυηθεί τον ελεύθερο, δημόσιο, κοινωνικό χαρακτήρα του χώρου.

Με τον κίνδυνο να παρερμηνευτεί ο τρόπος που έβλεπε τα πράγματα ο Κωνσταντινίδης, μπορούμε να φανταστούμε την «ΟΑΣΗ»:

-ως δοχείο: ως ένα υλικό το οποίο από μια είναι χρήσιμο όπως ένα δοχείο ικανοποιώντας κάποιες βασικές ανάγκες, από την άλλη είναι εύπλαστο παίρνοντας κάθε φορά το σχήμα που φτιάχνουν οι επιθυμίες των ανθρώπων, παίρνοντας το σχήμα που παίρνουν οι αγώνες των από κάτω για την πόλη.

-Το σχήμα αυτού του δοχείου το οποίο ανήκει σε όλους ως αναπαλλοτρίωτο δημόσιο αγαθό (δεν μπορεί να το ιδιοποιηθεί αποκλειστικά κανένας!), αδειάζει και γεμίζει, με ζωή, ανάλογα με τις αναζητήσεις, τις ανησυχίες, τις δραστηριότητες των ανθρώπων.

ΚΑΠΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΟΑΣΗ»

Αυτές οι ανησυχίες δεν περιορίζονται σε ένα φτηνό φλιτζάνι καφέ ή τη χαμηλή τιμή ενός τσίπουρου όπως τα υπόσχεται η δημοτική αρχή. Όπως γράφουμε και την πρόσκληση για την αποψινή εκδήλωση «Ένα ακόμη καφέ-εστιατόριο στο κέντρο της πόλης περιττεύει.

Αντιθέτως, χρειαζόμαστε έναν δημόσιο ελεύθερο τόπο κοινωνικής και πολιτιστικής έκφρασης, τόπο μη εμπορευματικής επικοινωνίας, που θα στεγάζει τις ανησυχίες και τις ανάγκες των πολλών - των πολιτιστικών ομάδων και συλλόγων της πόλης, της νεολαίας (μαθητές, φοιτητές), των ανέργων, των συνταξιούχων, των εργαζομένων, των κοινωνικοπολιτικών ομάδων». Έναν τόπο, μη κερδοσκοπικό, για όλους τους πολίτες όπου ελεύθερα θα συμμετέχουν και θα δημιουργούν.

Στο πλαίσιο μιας κοινωνικής αυτοδιαχείρισης του χώρου με επίκεντρο τις πολιτιστικές-κοινωνικές δραστηριότητες που θα συνοδεύει η λειτουργία της ως καφέ-εστιατόριο.
Ιδού μερικές προτάσεις για τον ενοποιημένο χώρο «ΟΑΣΗΣ» και Πλατείας που κατατέθηκαν προς την πρωτοβουλία «Πολίτες για την ΟΑΣΗ»:
1. Δημιουργία ενός δημόσιου, με ελεύθερη πρόσβαση, κήπου, που να εξυπηρετείται από ένα κυλικείο-λαϊκό καφενείο με χαμηλές (ίσα-ίσα τα έξοδά του) τιμές.
2. Παιδική χαρά, που να λειτουργεί ίσως και ως «baby parking» με ειδικό προσωπικό.
3. Μικρό θεατράκι για παραστάσεις «happening» ή ερασιτεχνικές αλλά και συναυλίες.
4. Θερινός κινηματογράφος (θα μπορούσε να λειτουργήσει
5. Χώρος ελεύθερης έκφρασης και εκθέσεων εικαστικών καλλιτεχνών.
6. Χώρος ελεύθερης έκφρασης κοινωνικοπολιτικών ομάδων.
7. Χώρος για οργάνωση εκδηλώσεων από Συλλόγους κλπ. αλλά και παρουσιάσεις βιβλίων.
8. Χώρος για οργάνωση λαϊκών γλεντιών, όπως η αποκριάτικη τζαμάλα, παιδικά πάρτυ κ.ά.

Ως κοινωνικός πολυχώρος η «ΟΑΣΗ» μπορεί να στεγάσει δράσεις εγχειρημάτων κοινωνικής κι αλληλέγγυας οικονομίας, να λειτουργήσει ως κόμβος ενημέρωσης για την τουριστική πολιτική στην περιοχή, να συνδέσει το πανεπιστήμιο με την πόλη, να αναδείξει την αρχιτεκτονική κληρονομιά που άφησε στα Γιάννενα ο Κωνσταντινίδης κλπ.

Με μια κεντρική πλατεία - πεζόδρομο ώστε να πάψει το κέντρο να είναι ένας θορυβώδης κυκλοφοριακός κόμβος.

Μέσα από τη δημιουργία ενός σχήματος στο οποίο θα συμμετείχαν άμεσα όσοι και όσες δημότες το επιθυμούν.

Μέσα από ένα σχήμα εργαζομένων (κατά προτίμηση ανέργων) που θα γνωρίζουν το επαγγελματικό αντικείμενο και θα πλαισιώνεται από όσους αλληλέγγυους δημότες το επιθυμούν. Με το όποιο πλεόνασμα να διατίθεται σε δράσεις αλληλέγγυας-συνεργατικής οικονομίας. Με δυνατότητα στήριξης κι από εκείνους που πανελλαδικά, παγκόσμια, ενστερνίζονται τις αξίες της αυτοδιαχείρισης και του κοινωνικού ελέγχου.

Από την εκδήλωση: Παπαχριστοδούλου, Γρηγορίου, Πατσούρας (ΦΩΤ.Αναστασία Τσιότσκα)




















Με αποφασιστικό όργανο μια γενική συνέλευση αποτελούμενη από εργαζόμενους και κληρωτούς πολίτες μέσω κληρωτίδας. Με διαρκή ελεγκτική επιτροπή από κληρωτούς πολίτες και εργαζόμενους, άμεσα ανακλητούς και υπό τον έλεγχο της γενικής συνέλευσης. Με νέο ισότιμο και δίκαιο εργασιακό καθεστώς για όλους.
Με το παράδειγμα της «ΟΑΣΗΣ» να λειτουργεί ως πιλότος για την επαναδημοτικοποίηση κι άλλων ιδιωτικοποιημένων επιχειρήσεων (Γυαλί Καφενέ, Κυρά Φροσύνη) και για τη διαχείριση άλλων δημόσιων χώρων, όπως το Γιαννιώτικο Σαλόνι.

Για όλα τα παραπάνω, απαιτείται να μην προχωρήσει η διαδικασία του διαγωνισμού για την εκμίσθωση σε ιδιώτη και να ξεκινήσει άμεσα μια δημόσια συζήτηση στην τοπική κοινωνία για το πώς η «ΟΑΣΗ» θα γίνει ελεύθερη«ΟΑΣΗ» σε μια ελεύθερη πόλη!

*Στη μνήμη του συναγωνιστή και φίλου Ναπολέοντα Παπαδόπουλου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου