Σάββατο, 31 Μαρτίου 2012

"Ο Ιονέσκο μιλά για τον καθωσπρεπισμό"

H Μανταλένα Κιρκιασαριάν μιλά για τη «Φαλακρή τραγουδίστρια» του Ιονέσκο που ανεβαίνει σήμερα κι αύριο στο Πολυθέαμα από τον Ελληνογαλλικό Σύλλογο Ιωαννίνων

ΣΥΝEΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, gpap21@yahoo.gr για την ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ


"C’est pas par là, c’est par ici" («δεν είναι εκεί, εδώ είναι»). Ο κύριος και η κυρία Σμιθ έχουν μείνει μόνοι στη σκηνή. Είναι η τελευταία φράση από τη “Φαλακρή Τραγουδίστρια” του Ευγένιου Ιονέσκο το θεατρικό μονόπρακτο που θεωρείται ένα από τα χαρακτηριστικότερα έργα του “θεάτρου του παραλόγου”. Γράφτηκε το 1948 με νωπές τις μνήμες της φρίκης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Ανέβηκε το 1950 και αποτελεί μαζί τα υπόλοιπα έργα του γεννημένου στην Ρουμανία, εμιγκρέ στη Γαλλία, Ιονέσκο, ένα από τα δημιουργήματα της παγκόσμιας τέχνης που μας εισήγαγε στην έννοια του παραλόγου της ανθρώπινης ύπαρξης. Το έργο έχει ανέβει πολλές φορές στην Ελλάδα, αλλά με μία μικρή, πλην σημαντική διαφορά. Χωρίς το τελευταίο κομμάτι του! Η Μανταλένα Κιρκιασαριάν, δραστήριο μέλος του Ελληνο-Γαλλικού Συλλόγου Ιωαννίνων, μετέφρασε το έργο από την αρχή και το σκηνοθέτησε για το θέατρο ΘΕΣΙ του Συλλόγου. Έτσι, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει την πλήρη εκδοχή του έργου το οποίο έργο ανεβαίνει για δύο τελευταίες παραστάσεις, σήμερα και αύριο, στο Πολυθέαμα (Σικελιανού 3-αίθουσα 1).


-Το έργο γράφτηκε λίγο μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Πόσο επίκαιρο είναι σήμερα και τι θέλει να πει ο Ιονέσκο;
Είναι το πρώτο έργο του Ιονέσκο ο οποίος άρχισε να γράφει μεγάλος (γεννήθηκε το 1909). Το “αστείο” είναι ότι η ιδέα του ήρθε αγοράζοντας μία μέθοδο για να μάθεις αγγλικά. Του φάνηκε πως όλος αυτός ο λόγος αντικατόπτριζε όλη τη ριζική μοναξιά του ανθρώπου και την ισοπέδωση της προσωπικότητας. Γενικά, στα έργα του ο Ιονέσκο διακωμωδεί καταστάσεις κοινότυπες, καθημερινές, που θέλουν να δείξουν τη μοναξιά του ανθρώπου και την ασημαντότητα της ύπαρξής του. Αποτελεί μέρος της ύπαρξης του ανθρώπου να είναι μόνος του και τίποτα. Το πιστεύει αυτό. Και δεν είναι κάτι ανθρωποκεντρικό. Βέβαια το θέατρο του παραλόγου είναι και προιόν του παραλόγου. Δεν είναι ένα τυχαίο ρεύμα με εκφραστές τους Ιονέσκο, Μπέκετ, Αντάμοφ. Προέρχεται από το τραύμα που φέρνει ένας Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος που αφήνει αυτό το κενό και αναδύεται το υπαρξιακό ερώτημα. Ποιοι είμαστε, τι κρύβουμε μέσα μας. Πάντοτε τον Ιονέσκο τον στοίχειωνε η ιδέα των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Γενικά, με τον ναζισμό πίστεψε ότι ο κάθε άνθρωπος κρύβει ένα μέρος ναζισμού μέσα του. Και για αυτό διαλέγει τους Άγγλους που για αυτόν αντιπροσωπεύουν στην εποχή εκείνη τον μικροαστισμό (ο Ιονέσκο το λέει “μικροασκητισμό”).
Η “Φαλακρή Τραγουδίστρια” είναι μια αινιγματική και σκοτεινή κωμωδία, ένα αντι-έργο, δηλαδή μια παρωδία έργου, που επιτίθεται σε αυτό που ο Ιονέσκο αποκαλούσε «παγκόσμιο μικροαστικισμό».
Θέλει να καταγγείλει την ισοπέδωση της ατομικότητας, τον αυτοματισμό της αστικής συμβατικότητας και μέσα από όλα αυτά την απολίθωση της γλώσσας. Για τον Ιονέσκο η αγγλική κοινωνία αντιπροσώπευε τελείως αυτόν τον μικροαστισμό, αλλά μην το πάρουμε ως μία καταγγελία της κοινωνίας αυτής.

-Είναι ένα παράδειγμα.
-Τελείως. Αυτό που θέλει, εν τέλει, να δείξει είναι πως ακόμη και σε αυτές τις κοινωνίες που είναι όλα λεία και κανονισμένα μέσα στον κάθε άνθρωπο, κρύβεται κάτι “κακό”. Αυτό θέλησα να δείξω με τη σκηνοθεσία. Ξεπέρασα δηλαδή λίγο τη συμβατική σκηνοθεσία, έκανα τη δική μου ανάγνωση που πιστεύω ότι ταιριάζει με αυτό που ήθελε και ο Ιονέσκο. Στο τέλος των έργων του ήθελε τα πράγματα να είναι πολύ άγρια. Με τη σκηνοθεσία θέλω να δείξω πως ακόμη αυτοί οι άνθρωποι που είναι καθώς πρέπει τελικά σκοτώνουν, δολοφονούν, γίνονται «μικροί Ναζί». Να πούμε ότι τόσα χρόνια στην Ελλάδα το έργο ανεβαίνει χωρίς το τέλος. Η προηγούμενη μετάφραση ήταν ένα soft πράγμα, αστείο, κωμικό, γλυκούλικο, αλλά έλειπε όλο το τέλος που το τέλος είναι αποδιοργάνωση της γλώσσας. Η γλώσσα γίνεται χίλια κομμάτια, υπάρχει διχασμός ανάμεσα στο σημαίνον το σημαινόμενο. Άμα δεν βάλεις το τέλος, δεν έχει νόημα να παιχτεί το έργο. Τόσα χρόνια ανέβαινε σαν μία γλυκιά κωμωδιούλα, ενώ είναι σκοτεινή και αινιγματική.

-Στους ανθρώπους γύρω μας, στο κοινό στα Γιάννενα υπάρχει καθωσπρεπισμός;
Παντού υπάρχει!

-Μας ταράζει το έργο; Το καταλαβαίνουμε;
Ναι, το καταλαβαίνει ο κόσμος. Κι αυτό είναι κάτι που με ευχαριστεί. Είναι κάτι που τους διασκεδάζει, αλλά καταλαβαίνουν και το βαθύτερο νόημα του. Το πώς το καταλαβαίνουν εξαρτάται και από το πώς το ανεβάζεις. Μπορεί να ανεβάσεις μία ευχάριστη κωμωδία, αλλά έτσι που το ανεβάζει το ΘΕΣΙ είναι ενοχλητικό. Εκεί που γελάς ξαφνικά βλέπεις πως στο τέλος δεν γελάς καθόλου επειδή αυτοί οι άνθρωποι που σου φαίνονται καθωσπρέπει σκοτώνουν. Και το κάνουν από ανία. Είναι μία πράξη παράλογη. Δεν πράττουν επειδή έχουν ένα κίνητρο. Δεν σκοτώνουμε να περάσει η ώρα μας, λένε.
¬
-Σαν μια κοινωνία σε βαρεμάρα που θέλει ένα γεγονός να πάει παρακάτω.
Η σκηνοθεσία δείχνει πως έχουν χάσει την ανθρώπινη τους υπόσταση. Καταρχήν όλα γίνονται αυτόματα. Σα μηχανισμοί. Μετά οι άνθρωποι γίνονται άγρια ζώα. Στο τέλος χάνουν την ανθρώπινη τους διάσταση.
Αυτό που είναι σημαντικό στη «Φαλακρή Τραγουδίστρια» είναι πως ο Ιονέσκο θεωρούσε ότι εδώ ο ήρωας είναι η γλώσσα. Δεν διηγείται κάποια ιστορία. Η ιστορία στο έργο είναι στατική. Ούτε είναι χαρακτήρες. Είναι καταστάσεις. Έλεγε πως το τραγικό που δείχνει το έργο είναι το τραγικό τέλος της γλώσσας επειδή η γλώσσα αντικατοπτρίζει τον μικροαστικισμό και τον καθωσπρεπισμό αυτής της κοινωνίας. Έτσι, στο τέλος, πετσοκόβει τη γλώσσα. Την αποδιαρθρώνει. Την διαλύει. Οι ήρωες λένε κομμάτια ασύνδετα λέξεων. Κι αυτό είναι που έλειπε από την αρχική μετάφραση. Η σκοτεινή πλευρά.

-Θα μπορούσε να γραφεί ένα θεατρικό το πνεύμα του Ιονέσκο το οποίο να μιλά για το καθωσπρέπει στα Γιάννενα;
Ο καθωσπρεπισμός είναι παγκόσμιος. Δεν αφορά μόνο τα Γιάννενα. Όταν γράφεις κάτι δυνατό, είναι οικουμενικό και ξεπερνά τα όρια της μικρής πόλης. Κι όταν είναι δυνατό καθένας αναγνωρίζεται μέσα σε αυτό πέρα από τις εποχές και πέρα από του τόπους. Για αυτό και η «Φαλακρή Τραγουδίστρια» είναι τρομερά σύγχρονη. Ένα έργο ανοιχτό σε κάθε εποχή και σε κάθε τόπο.

-Ο Ιονέσκο έλεγε ότι «η λογική είναι η τρέλα των δυνατών»
Ναι! Και το αντίστροφο. Η τρέλα που επιβάλλουν και γίνεται λογική. Το παράλογο που επιβάλλεται ως λογική.

-Είναι δύσκολο να συμβιβαστούμε με το παράλογο;
Είναι γύρω μας, αλλά πρέπει να το δούμε. Τι είναι η ζωή;Να! τώρα, χωρίζουμε, σε πατάει ένα αυτοκίνητο. Είναι παράλογο. Δεν υπήρχε λόγος να γίνει. Οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να γίνει οτιδήποτε που τα ακυρώνει όλα.

-Ανεβάσατε Κοκτώ, και Λακλώ («Επικίνδυνες σχέσεις», γράμματα του 18ου αιώνα που έγιναν θεατρικό). Πόσοι συμμετέχετε στη ΘΕΣΙ;
Δεν είναι μία στάνταρ ομάδα. Για κάθε έργο στήνεται μία ομάδα. Αυτή τη φορά οι ηθοποιοί και η ομάδα είμαστε επτά άτομα και μαζί με την κοπέλα που βοήθησε στα σκηνικά που ουσιαστικά ήταν στην ομάδα συνέχεια.

-Με ποιο κριτήριο γίνεται η επιλογή των έργων;
Το κείμενο. Τίποτα άλλο. Δεν λέμε πρέπει να παίξει ο Νίκος, η Αντωνία, άρα θα ανεβάσουμε αυτό. Ούτε κοιτάμε να βρούμε ένα έργο που θα φέρει κέρδος, να είναι πιασάρικο, εύκολο, βατό για το κοινό. Ερωτεύομαι ένα κείμενο. Μου μπαίνει στο μυαλό. Κι είτε δύο άτομα είτε δέκα, θα βρω λύση που να με ικανοποιεί σκηνοθετικά. Βέβαια επειδή είμαστε ελληνο-γαλλικός σύλλογος το έργο οφείλει να προέρχεται από γαλλόφωνο συγγραφέα.

-Παρακολουθείτε τι γράφεται στη γαλλική λογοτεχνία στη Γαλλία σήμερα;
Ναι, αλλά δεν το ασπάζομαι επειδή νιώθω ότι δεν με ενδιαφέρει.

-Γιατί;
Επειδή δεν γίνεται κάτι ουσιαστικό. Δεν με πείθει καθόλου.

-Δεν το παράγει η γαλλική κοινωνία…
Τουλάχιστον λογοτεχνικά δεν βλέπω κάτι. Είναι και οι νόμοι της αγοράς που έχουν αλλάξει τα πράγματα. Στον τομέα του θεάτρου είναι αλλιώς- γράφονται καλά έργα από νέους. Μάλιστα σκεφτόμαστε το επόμενο έργο που θα ανεβάσουμε ένα σύγχρονο έργο από μία Ιρανή που ζει στη Γαλλία από τα 18 της.



“Ο σύλλογος δεν είναι μαγαζί”

-Ο Ελληνικό-Γαλλικός σύλλογος είναι από τους πιο δραστήριους συλλόγους στην πόλη (θέατρο, κινηματογραφικές προβολές, εργαστήρια στο ΚΔΑΠ, εκθέσεις). Τι δυσκολίες υπάρχουν με δεδομένο πως βιώνουμε μία εποχή ατομικισμού, ενώ έχει χαθεί το συλλογικό στην ελληνική κοινωνία.
Το καταφέρνουμε, αλλά επειδή, όπως είπες, υπάρχουν δυσκολίες επειδή δεν είναι τόσο στην ελληνική κουλτούρα η ομαδική δουλειά και το τι σημαίνει ένας σύλλογος. Υπάρχει δυσκολία να καταλάβει κάποιος πως ο σύλλογος δεν είναι ένα μαγαζί, αλλά ένα βήμα για τον καθένα να προσφέρει και να εκφραστεί. Πιστεύω δηλαδή πως πλέον ο άλλος τρόπος να πολιτεύεται κανείς δεν είναι πια τα κόμματα. Αυτό στην Ευρώπη έχει ήδη ξεκαθαριστεί στους πολίτες. Είναι οι σύλλογοι που έχουν είτε πολιτιστική είτε πολιτική δράση. Αν το καταλάβουμε αυτό πως μέσα από τους συλλόγους μπορείς να εκφραστείς, να δράσεις, θα ωριμάσουμε ως κοινωνία.


*ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ Σάββατο 31 Μαρτίου, Κυριακή 1η Απριλίου, στις 9.15 το βράδυ Τηλ. κρατήσεων: 6985780182. Είσοδος 8 και 5 ευρώ (φοιτητικό). Πρωταγωνιστούν: Μανταλένα Κιρκιασαριάν, Αχιλλέας Ράδης, Κωνσταντίνα Τσιγκούλη, Νίκος Κωνσταντίνου, Γιώργος Κραψίτης, Σοφία Κίγκα, Παναγιώτης Σιόρεντας. Μουσική σύνθεση: Α. Ράδης. Επιμέλεια ήχου -μιξάζ: Ανδρέας Στυλιανού, Χειρισμός μουσικής: Δάφνη Παπαδοπούλου, Φωτισμοί: Νίκος Γούλας, Χειρισμός φωτισμών: Τάσος Μουσπούλης, Φωτογραφία: Γιώργος Σφήκας, Σκηνικά-κοστούμια: Η ομάδα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου