Παρασκευή, 17 Φεβρουαρίου 2012

«Ο Μικρός Έγιολφ μιλά για τον εγκλεισμό μας»

Συνέντευξη με τον Νίκο Φλέσσα, δραματουργό στην παράσταση του Ιψεν – Στον Γιώργο Παπαχριστοδούλου


Μπορεί ένα έργο του Σκανδιναβού Ερρίκου Ίψεν, γραμμένο τον προηγούμενο αιώνα, να μιλήσει για αυτό που βιώνουμε σήμερα; Αναλόγως θα έλεγε κανείς με το τι βιώνει ο σύγχρονος άνθρωπος. Αισθάνεται ελεύθερος μέσα στην κοινωνία της αφθονίας και των εμπορευμάτων ή νιώθει φυλακισμένος στις συμβάσεις που δημιουργεί η καθημερινότητα και οι περίφημες αξίες που «πρέπει» να τηρηθούν (για να μην καταρρεύσει το σύστημα μίας κοινωνίας κατά βάθος υποκριτικής και εξουσιαστικής);
Εάν διαλέξουμε την δεύτερη απάντηση, θα μιλήσουμε για εγκλεισμό από τον οποίο το υποκείμενο επιδιώκει να βγει – όχι απαραίτητα για το αποτέλεσμα που δεν το γνωρίζει-, αλλά και την ίδια διαδικασία.
Μία διάσταση διαφυγής από τον εγκλεισμό δίνει για την παράσταση «O Μικρός Έγιολφ» του ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων, ο δραματουργός της παράστασης Νίκος Φλέσσας. Η παράσταση θα παίζεται στο Καμπέρειο Θέατρο ως την Κυριακή 26 Φεβρουαρίου 2012 (Τετάρτη-Κυριακή).

-Πώς βρεθήκατε στον Μικρό Έγιολφ;
Καταρχήν μου πρότεινε τη συνεργασία ο σκηνοθέτης του έργου Νίκος Καμόντος με τον οποίο είμαστε και φίλοι. Πέρα από αυτό υπάρχουν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα στο έργο, εκτός από την κλασική ιψενική δομή, το λεγόμενο τρίγωνο, ένας άνδρας και δύο γυναίκες και οι σχέσεις οι οποίες είναι μοιρασμένες, ερωτικές κι επομένως συγκρουσιακές. Ήθελα λίγο να γυρίσω σε ένα κλασικό έργο επειδή κάνω όλα καινούρια πράγματα μέσα από την ομάδα των Blitz. Για μένα ο Έγιολφ ήταν λιγάκι σα διάλειμμα.

-Τι δυσκολίες υπάρχουν να γυρίσεις ένα κλασικό έργο όταν πειραματίζεσαι σε καινούρια πράγματα;
Δεν θα έλεγα δυσκολίες. Περισσότερο ευχαρίστηση θα έλεγα. Όταν μου λες δυσκολίες, το θεωρώ ενδιαφέρον. Κάτι να με κεντρίσει. Αλλιώς, θα επαναλάβεις τον εαυτό σου. Η δυσκολία πάντα έχει κάτι. Το ενδιαφέρον στον Έγιολφ είναι πώς μπορείς να περάσεις σε ένα «παλιό» έργο καινούρια πράγματα και να το ανανεώσεις..
Η δυσκολία είναι δηλαδή πώς σε αυτό το παλιό πράγμα θα του βάλεις μία σύγχρονη ανάγκη μέσα. Το ερώτημα λοιπόν είναι «Γιατί το κάνεις;». Αυτό που με προκαλεί πάρα πολύ στον Έγιολφ είναι πως πρόκειται για ένα έργο παλιό, κλασικό, από αυτά που έχει παιχτεί επανειλημμένα - παρότι δεν είναι από τα πιο δημοφιλή του Ίψεν- και το πώς μπορείς να του δώσεις ξαφνικά μία χροιά της εποχής μας. Να πάρει κάτι, να ανανεωθεί το ίδιο και να βγουν πράγματα που έχουνε σχέση με μας. Εκτός αν θες να δεις μουσειακά το έργο, αλλά αυτό δεν μας ενδιαφέρει καθόλου.

-Γιατί Μικρός Έγιολφ στην εποχή μας, λοιπόν; Τι χαρακτηριστικά μπορεί να δώσει στο σήμερα;

Η εποχή αυτή που ζούμε που ξέρουμε όλοι- να μην ξαναγυρίζουμε στα αναμασημένα και κουράζουμε. Ο άνθρωπος κοιτάζει λίγο προς τα έξω. Τι θα κάνει, πώς θα βγάλει πέρα μία κατάσταση, τα τρέχοντα προβλήματα, πώς θα βρει μία ιδεολογία καινούρια, πώς θα βρει κάτι να κρατηθεί. Υποβαθμίζεται λιγάκι όμως ο ίδιος μας ο εαυτός. Ποιος είναι αυτός που θέλει να βγάλει πέρα με μία κατάσταση;
Δηλαδή επιθυμώ να αλλάξω την κατάστασή μου- όχι πολιτικά άμεσα, αλλά προσωπικά- σαν άτομο μέσα μου. Ποιος είναι αυτός που θέλει να τα αλλάξει; Έχουμε άλλωστε κρίση υποκειμένου. Άρα, το ερώτημα είναι «τι είσαι, ποιος είσαι;». Θα πρέπει όμως να αποφύγουμε την παγίδα του Ίψεν που λέγεται ψυχολογία και φτάνει ως τον Φρόιντ (αυτοί οι δύο είναι πολύ κοντά).
Οπότε, αναζητούμε μία ταυτότητα του ατόμου- όχι σκανδιναβική, ελληνική- ψάχνοντας το ίδιο το άτομο, τις ορμές του, τις ανάγκες του, τα ένστικτά του. Να τα ξανακοιτάξουμε πάλι. Ποιοι είμαστε; Πώς φτάσαμε σε μία τέτοια κατάσταση; Κοινωνικά, μπορώ σου δώσω πολλές απαντήσεις. Αλλά, ατομικά, υποκειμενικά, τι είσαι;
Πάνω σε αυτό τον προβληματισμό μπορεί ένα έργο, όπως ο Έγιολφ, να βοηθήσει βλέποντας κι άλλες ανάγκες, πέρα από την τρέχουσα οικονομική, την οποία δεν αμφισβητώ καθόλου. Πώς το υποκείμενο καθαρότερα μπορεί να βλέπει μία κατάσταση; Εκεί είναι η πολιτική του κι ίσως εκεί είναι η πρακτική του θέματος.
Ποιος είμαι εγώ που κοιτάζω; Αν έχω μία δομή και είμαι μέσα στον καπιταλισμό που με έχει φτιάξει έτσι, πάντα πρέπει να φύγω από αυτήν την κατάσταση. Να αρχίσω πρώτα να αμφισβητώ τη δομή μου κι ύστερα να δράσω.

Ρηνιώ Κυριαζή,  Στάθης Κόκκορης 
-Το φαντασιακό.

-Η εκπαίδευση που κάναμε τι ήτανε; Είχε κατεύθυνση να σε ελευθερώσει; Λχ. όλη η παιδεία που πήρα ήταν στο πώς θα συντηρηθεί το σύστημα. Το θέατρο τι αφορμή μου δίνει; Να φύγω λίγο από τον τρέχοντα τρόπο σκέψης και να νομίζω ότι δουλεύω προς κάτι εναλλακτικό. Όχι, άμεσα για να φτιάξεις μία ιδεολογία, αλλά για να αναθεωρήσεις τον εαυτό σου, το υλικό από το οποίο είσαι φτιαγμένος.
Σε αυτό το θέατρο μου δίνει δυνατότητες όταν μου λέει δεν είσαι φτιαγμένος μόνο από παιδεία, μόνο από ελληνισμό, αλλά είσαι φτιαγμένος κι από ένστικτα, από έρωτα.
Το έργο σε κάνει να δεις βάζοντας έναν καθρέφτη απέναντι σου, τραβώντας, παραμορφώνοντάς σε. Δεν είναι ιδιαίτερα νατουραλιστικό. Έχει μέσα φιξιόν, σε παρασύρει θετικά, σε ξεκολλάει από το τέλμα σου. Για να αισθανθείς. Το θέατρο είναι ο μοναδικός τομέας όπου μία ομάδα- είναι βασικό το θέμα της ομάδας- μπορεί να συλλειτουργήσει.

-Οι ηθοποιοί έχουν μάθει να λειτουργούν συλλογικά;
Σαφώς όχι!

-Γιατί;
-Είναι θέμα της εκπαίδευσης του ηθοποιού η οποία βρίσκεται μες στο πλαίσιο της γενικότερης εκπαίδευσης η οποία όλο και εξατομικεύει κάνοντας τα άτομα ανταγωνιστικά και μόνο. Είμαστε μέσα σε αυτό έγκλειστοι. Αυτό τον εγκλεισμό τον έχουμε και στον Έγιολφ. Είμαστε παγιδευμένοι.

-Μιλάμε τόση ώρα και δεν έχει αναφερθεί η λέξη κρίση, αλλά είναι αναπόφευκτη μία ερώτηση για την κρίση γιατί και της μόδας στο κάτω κάτω. Δεν θα την αποφύγω κι ας είναι κοινότοπη. Αυτό που ονομάζεται κρίση, άσχετα με το περιεχόμενο της, επηρεάζει το θέατρο;

Διαισθάνομαι ότι την επηρεάζει θετικά. Εννοώ πως μέσα από την στέρηση και την ένδεια προκύπτουν πράγματα. Ομάδες στριμωγμένες από την κρίση δεν θα παρήγαγαν το ίδιο όπως μέσα στην ευμάρεια. Βλέπω μάλιστα ότι ομάδες που στηρίζονταν στις επιχορηγήθηκαν όχι μόνο δεν διαλύθηκαν, αλλά φτιάχτηκαν κι άλλες.

«ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΤΗΣ»
Μία βασική δραστηριότητα του 68χρονου (αλλά, δεν του φαίνεται!) Νίκου Φλέσσα είναι η συμμετοχή του στην ομάδα Blitz. Η συγκεκριμένη ομάδα δημιουργήθηκε το 2004 και πρωτοστατεί στον καλλιτεχνικό πειραματισμό στην Ελλάδα με την πεποίθηση πως το θέατρο είναι ένας χώρος ουσιαστικής συνάντησης ανθρώπων και ανταλλαγής ιδεών και όχι πια ένας χώρος επίδειξης δεξιοτήτων και ready made truths. Αποσπάσματα από τις δουλειές της (Motherland, Joy Division, New Order, Κατερίνη, Guns! Guns! Guns!, Cinemascope) είναι αναρτημένες στην ιστοσελίδα www.theblitz.gr. Ο Φλέσσας συνεργάζεται ακόμη με την ομάδα χορού με Έλληνες ηθοποιούς η οποία εδρεύει στο Βερολίνο με γνωστότερο μέλος της την Κατερίνα Παπαγεωργίου. Για πολλά χρόνια συνεργάστηκε με την ομάδα Διπλούς Έρως.

-Σε τι κατάσταση βρίσκεται η σύγχρονη δραματουργία και πώς μπορεί να πειραματιστεί κανείς χωρίς να περιπέσει στον αισθητισμό ή στην τέχνη για την τέχνη ή να βρεθεί εκτός κοινωνίας;

Τι είναι πειραματισμός; Ξεκινά από μία ανάγκη πως ασφυκτιάς είτε στην επιστήμη είτε στο θέατρο. Ο άνθρωπος πάντοτε ψάχνει. Είτε Κολόμβος είτε Αϊνστάιν λέγεσαι, ψάχνεις επειδή ασφυκτιάς φυλακισμένος μέσα σε έναν κλοιό. Είμαστε προϊόντα εγκλεισμού είτε σχολείο λέγεται αυτό είτε εκπαίδευση είτε οικογένεια είτε οτιδήποτε. Το ίδιο και στο θέατρο. Φαντάσου πως είναι μία οικογένεια καλλιτεχνική που παράγει ένα προϊόν και θέλει να φύγει από την κατάσταση εγκλεισμού. Πώς αποτυπώνεται αυτό στη νεοελληνική δραματουργία; Γενικά δεν έχει καταλάβει τον εαυτό της. Για αυτό τις περισσότερες φορές αντιγράφει. Απλώς αλλάζει σχήμα. Αντί να είναι στο εμπορικό, στο κλασικό είναι στο «άλλο» θέατρο, το «καλλιτεχνικό», διαιρέσεις οι οποίες προκύπτουν εκ του αποτελέσματος κι όχι από την ανάγκη.

ΚΟΛΑΣΗ ΚΙ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΟ
Μία ελεύθερη συζήτηση στο φουαγιέ του Καμπέρειου, έστω κι αν έγινε νωρίς το πρωί της Κυριακής και χωρίς καφέ (!), λίγο πριν την πρόβα, δεν περιορίζεται σε μία σελίδα χαρτί. Κρατάμε μερικές ατάκες από αυτήν:

«Είμαι εναντίον της ελπίδας. Πρέπει να γευτεί ο άνθρωπος την απόγνωση για να αναγεννηθεί»

«Η ευνοϊκότερη συνθήκη ανθρώπων που μπορεί να υπάρχει ως δυνατότητα είναι το θέατρο. Ομάδες πολιτικές, κοινωνικές, θρησκευτικές δεν βλέπω να έχουν καμιά διέξοδο. Παρέες ακόμα. Φθείρονται. Στο θέατρο επειδή υπάρχει μία αφορμή διαρκής μπαίνουμε σαν μέλη που κάνουν μία ομάδα. Πώς μπορώ να κρατήσω την ομάδα χωρίς να παρακμάσει να μην πέσει στο νόμου που λέει και ο Έγιολφ μέσα στο έργο, το νόμο της αλλαγής; Στο σινεμά υπάρχει κι εκεί ομάδα, αλλά διαλύεται γρήγορα , ενώ στο θέατρο μία ομάδα μπορεί να κρατήσει πολύ καιρό κόντρα στον εαυτό της πρώτα και κόντρα στο γύρω της»
«Το ιδανικό παράδειγμα όσον αφορά το θέατρο είναι το ποδόσφαιρο. Επειδή είναι απρόβλεπτο. Το παιχνίδι που κάνεις στο θέατρο να μην είναι σικέ πρώτα με τον εαυτό σου και μετά με τους άλλους. Όπως είναι και η ζωή μας. Δεν ξέρουμε τι έργο τι θα είναι. Ξεκινά από μία αφορμή και δεν ξέρεις που βρίσκεσαι. Κολόμβος παιδί μου!».

«Η κόλαση έχει ενδιαφέρον. Ο παράδεισος είναι δεδομένος.
Έχει κίνηση η κόλαση».


*Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ‘ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ’

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου